De Power Purchase Agreement van Balanz

Van vastgelopen contract naar een gegarandeerde financiële basis met extra inkomsten

Power Purchase Agreements (PPA's) maakten de Nederlandse zonne- en windenergiemarkt groot. Ze sluiten echter steeds minder aan op de huidige tijd. De snelle groei van duurzame energie leidde onder meer tot toenemende prijsvolatiliteit en steeds vaker negatieve stroomprijzen. Daardoor staan veel bestaande projecten onder steeds grotere druk en wordt het realiseren van nieuwe projecten complexer.

Balanz Energy, balance responsible party (BRP) en congestion service provider (CSP) nieuwe stijl, ontwikkelde de Balanz PPA als antwoord op die veranderende marktomstandigheden. Deze contractvorm combineert een gegarandeerde inkomstenondergrens met actieve sturing van productie en handel op alle energiemarkten. Daarmee blijven projecten financierbaar, terwijl producenten kunnen inspelen op de kansen die een steeds dynamischer energiesysteem biedt.

Een indrukwekkende opmars

Nederland is uitgegroeid tot één van de Europese koplopers in de energietransitie. Die kwam vanaf 2013 in een wezenlijke stroomversnelling. Het Energieakkoord voor duurzame groei legde daarvoor een belangrijke basis. Hierin maakten de overheid, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties afspraken over de verduurzaming van de energievoorziening. Samen met dalende kosten van zonnepanelen en stimuleringsregelingen zoals de SDE+ ontstond zo een gunstig investeringsklimaat voor nieuwe PV- en windenergieprojecten.

Het opgestelde vermogen zonnepanelen groeide van zo'n 650 megawattpiek in 2013 naar ruim 1 gigawattpiek in 2014 en ongeveer 1,5 gigawattpiek in 2015. Daarmee was de basis gelegd voor de indrukwekkende opmars van zonne-energieprojecten die de jaren daarna volgde. Ook windenergie ontwikkelde zich in hoog tempo. Het totale vermogen van windturbines op land nam toe van circa 2.300 megawatt in 2010 tot ruim 3.400 megawatt in 2015. Parallel hieraan zette de overheid stevig in op de ontwikkeling van windenergie op de Noordzee. Op zee werden steeds grotere projecten gerealiseerd: Egmond aan Zee (108 megawatt), Prinses Amalia (120 megawatt), Luchterduinen (129 megawatt) en Gemini (600 megawatt). Deze ontwikkelingen vormden het startpunt van de enorme uitrol van windenergie op de Noordzee.

Op zoek naar zekerheid

De Nederlandse zon- en windrevolutie is indrukwekkend. Eind 2025 beschikte ons land over ongeveer 29,4 gigawattpiek geïnstalleerd zonnepaneelvermogen en 11,8 gigawatt windvermogen, waarvan circa 7,0 gigawatt op land en 4,8 gigawatt op zee. Deze duurzame bronnen produceerden dat jaar gezamenlijk 57,6 terawattuur elektriciteit, goed voor circa 44 procent van de nationale stroommix.

Een cruciale factor achter dit succes is de Power Purchase Agreement (PPA): een langjarige overeenkomst waarin afspraken worden vastgelegd over de afname van elektriciteit en de prijs of de manier waarop die wordt bepaald. Bij de ontwikkeling en exploitatie van zonne- en windparken vormt subsidie slechts een onderdeel van het totale financiële plaatje. Een belangrijk deel van de inkomsten moet tijdens de operationele fase uit de elektriciteitsmarkt komen. PPA's helpen die toekomstige opbrengsten inzichtelijk te maken en af te dekken. Daardoor kunnen banken en andere projectfinanciers beter beoordelen of een project financieel haalbaar is, waardoor het risicoprofiel daalt en investeringen mogelijk worden. Zonder PPA's zouden veel duurzame energieprojecten dan ook niet van de grond zijn gekomen.

De evolutie van PPA's in Nederland

PPA's zijn een onmisbare schakel tussen duurzame ambities en die daadwerkelijk waarmaken. Dat gold eens temeer in de beginjaren van de grootschalige uitrol van zonne-energie - 2013, 2014 en 2015. Ontwikkelaars, financiers en afnemers zochten naar manieren om onzekere marktinkomsten zo te structureren dat projecten bankabel werden. In de praktijk gold vaak: geen PPA, geen financiering - en dus geen project.

Betrouwbare basis

De eerste generatie Nederlandse PPA’s betreft subsidie-volgende energie-afnamecontracten. Deze sluiten aan op de systematiek van de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE), de motor die de ontwikkeling van zon- en windprojecten in Nederland in gang zette en voortstuwde. De subsidieregeling werkt met een vooraf vastgesteld basisbedrag: de minimale vergoeding per opgewekte megawattuur waarmee een project financieel rond kan komen. Daar tegenover staat het correctiebedrag, dat de marktopbrengst van de opgewekte elektriciteit weerspiegelt en de stroomprijs volgt. Het verschil tussen beide bepaalt de hoogte van de subsidie: stijgen de marktinkomsten, dan daalt de subsidie, en andersom.

Bij een subsidie-volgende PPA bewegen de inkomsten uit de verkoop van de opgewekte elektriciteit mee met de marktprijs. Stijgt de marktprijs, dan stijgt ook de opbrengst uit de PPA; daalt de marktprijs, dan daalt de opbrengst mee. De energieleverancier staat contractueel in voor de marktopbrengst waarop de producent op basis van de SDE-beschikking mag rekenen - het correctiebedrag. Het verschil tussen dat correctiebedrag en het basisbedrag wordt via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) gecompenseerd door de SDE. Zo kunnen investeerders uitgaan van een minimale en stabiele inkomstenbasis onder een project. Dat maakte deze contractvorm jarenlang de meest betrouwbare basis voor projectfinanciering, en daarmee de drijvende kracht achter het grootschalig realiseren van zonne- en windprojecten

Afname bij de bron

Een tweede vorm van een traditionele PPA is de corporate Power Purchase Agreement (cPPA), die vanaf 2018 steeds vaker werd toegepast in Nederland. Daarbij sluit een bedrijf een rechtstreekse overeenkomst met een producent voor de afname van groene stroom tegen een vooraf afgesproken prijs, vast of geïndexeerd. Bekende voorbeelden zijn bedrijven als Google en Apple, die op deze manier offshore windparken contracteren voor hun datacenters die veel energie verbruiken. Het productieprofiel van windenergie sluit daar goed op aan: de wind waait dag en nacht en de opgewekte elektriciteit kan eenvoudig geabsorbeerd door een constante vraag. De belangrijkste reden voor deze directe afname bij de bron ligt, naast verduurzaming, in het borgen van langjarige energiezekerheid tegen een voorspelbare prijs.

Voor producenten van zonne- en windenergie betekent het afsluiten van een cPPA dat al in de ontwikkelfase van een project duidelijkheid bestaat over inkomsten. Die zekerheid hangt echter af van de kredietwaardigheid van de afnemende partij en vraagt om scherpe afspraken over prijs, volume en risicoverdeling. De looptijd van een cPPA - doorgaans tien tot vijftien jaar - vraagt bovendien een stevige commitment van de afnemende partij. Voor kleinere organisaties met een kortere planningshorizon is dat vaak een te grote stap. Niettemin vormden deze contracten lange tijd een aantrekkelijk instrument om investeringen in nieuwe duurzame energieprojecten mogelijk te maken. In de huidige marktomstandigheden valt de logica achter cPPA-constructies echter steeds verder weg.

De succesvolle Nederlandse energietransitie, met name de massale uitrol van zonnepanelen, heeft een keerzijde. Op momenten dat de productie van zonne-energie piekt, zijn de elektriciteitsprijzen op de groothandelsmarkt vaak laag of zelfs negatief. Bedrijven die via een cPPA duurzame stroom afnemen, betalen dan meer dan wanneer zij rechtstreeks op de markt zouden inkopen. Tegelijkertijd moeten zij bij windstil en bewolkt weer alsnog elektriciteit bijkopen tegen hogere marktprijzen. Hierdoor neemt de economische waarde van cPPA's af en groeit de behoefte aan contractvormen die beter aansluiten bij de dynamiek van het moderne energiesysteem.

De markt is de markt

Traditionele PPA's golden lange tijd als het fundament van stabiliteit in een jonge groeimarkt: een afspraak waarin een producent zich voor jaren verbond aan één partij die zijn stroom afnam tegen vooraf vastgestelde voorwaarden. In een latere fase van de marktontwikkeling komt een derde contractvorm op: de merchant PPA. Daarbij wordt alle opgewekte elektriciteit rechtstreeks op de groothandelsmarkt afgezet, waarbij de opbrengst volledig meebeweegt met de marktprijs. De onbalanskosten, die ontstaan door afwijkingen tussen verwachte en daadwerkelijke productie, liggen bij de producent.

Merchant PPA's zijn met name van toepassing op projecten die niet binnen traditionele contractstructuren passen, zoals kleinere installaties zonder toegang tot langjarige afspraken over stroomafname. Daarnaast kiezen ook grotere projecten die de financiering grotendeels hebben afgelost soms bewust voor deze constructie: wie de grootste periode van onzekerheid achter de rug heeft en vet op de botten heeft opgebouwd, kan het zich permitteren om de vrije markt op te gaan. Voor al die projecten geldt: de markt is de markt.

Anders dan bij subsidie-volgende of corporate PPA's heeft de producent bij een merchant PPA geen leveringsverplichting aan een specifieke afnemer. Dat geeft vrijheid: wie de installatie wil uitschakelen op momenten dat stroom leveren geld kost, kan dat doen, zij het dat een project met een SDE-beschikking over die uren geen subsidie ontvangt. De keerzijde is dat er geen garanties zijn en dat de onzekerheid over de uiteindelijke opbrengst volledig bij de producent ligt, wat financiering door banken bemoeilijkt. In een stabielere markt was die onzekerheid behapbaar: de inkomsten waren voorspelbaar, binnen een bepaalde range. In de huidige markt verandert dat beeld door frequentere perioden van overaanbod en sterkere prijsvolatiliteit. Daardoor wordt die bandbreedte minder stabiel en wijken gerealiseerde opbrengsten steeds sterker af van wat werd verwacht.

Fundamentele veranderingen in de PPA-markt

Van de circa 30 gigawatt aan opgesteld zonne- en windvermogen in Nederland valt naar schatting ongeveer 10 gigawatt onder een PPA. Binnen dit segment is de markt de afgelopen jaren sterk veranderd. Het grootste deel van de projecten - meer dan 65 procent - draait nog altijd op een subsidie-volgende PPA. Van de resterende projecten wordt ongeveer de helft geëxploiteerd met behulp van een corporate PPA en de andere helft met een merchant-PPA. Hoewel deze contractvormen verschillen in prijsafspraken en risicoverdeling, draait de financiële waarde in alle gevallen uiteindelijk om de opbrengst van de geproduceerde groene stroom, direct of indirect gekoppeld aan de elektriciteitsmarkt. Juist daardoor staan heel wat projecten nu onder druk.

Het kantelpunt: negatieve energieprijzen

Iedere extra megawattuur opgewekte duurzame elektriciteit leverde producenten van hernieuwbare stroom lange tijd extra inkomsten op. Door de snelle groei van zonne- en windenergie is dat beeld gekanteld. Op momenten dat de opwek piekt, ontstaat steeds vaker een overschot aan elektriciteit. De groothandelsprijs daalt dan tot nul of zelfs daaronder. Het aantal uren met negatieve stroomprijzen, een fenomeen dat in 2018 de kop op stak, nam de afgelopen jaren explosief toe: van 316 uur in 2023 naar 458 uur in 2024 en circa 585 uur in 2025.

Ook in 2026 blijven negatieve stroomprijzen een structureel onderdeel van de elektriciteitsmarkt. Juist op het moment dat de zon het hardst schijnt, is de stroom het minst waard. Een belangrijk mechanisme achter die toename is dat er met een traditionele PPA nauwelijks een prikkel is om een installatie uit te schakelen. De overeenkomst garandeert immers inkomsten over geleverde stroom; door produceren is altijd aantrekkelijker dan stilstaan. Het gevolg is dat het overaanbod alleen maar groter wordt.

Meer risico

In de oorspronkelijke SDE-beschikkingen werd geen rekening gehouden met negatieve uren. Vanaf 2016 werd de regeling op dit vlak aangepast door RVO. Vanaf dat jaar vielen blokken van zes aaneengesloten negatieve uren buiten de subsidieberekening. Sinds de ronden vanaf 2023 geldt dat voor elk kwartier. Producenten van zon en wind die dachten dat hun inkomsten waren gegarandeerd, zagen financiële gaten ontstaan. Veel energieleveranciers pasten PPA's aan via een addendum en legden de rekening van de negatieve uren bij de producent neer.

Weggevallen logica

Ook corporate PPA's ontkomen niet aan de nieuwe werkelijkheid. Een afnemer die een vaste prijs betaalt, zou die stroom op een zonnige middag bij onvoldoende stroomvraag ook gratis van de markt kunnen halen. Op het moment dat het niet waait en de zon niet schijnt - wanneer de marktprijs hoog is - moet bovendien worden bijgekocht. Er wordt dus betaald als het goedkoop kan én wanneer stroom duur is, waarmee de logica achter deze overeenkomsten wegvalt. Producenten zien dat ook, en zijn terughoudender geworden met het afsluiten van nieuwe contracten, of vragen een hogere vergoeding.

Gevangen in het contract

Wie een subsidie-volgende of corporate PPA heeft afgesloten, is doorgaans contractueel verplicht te blijven leveren, ook op momenten dat de stroomprijs negatief is. Doorleveren bij negatieve prijzen kost geld, maar uitschakelen betekent inkomsten mislopen. Een batterij plaatsen om stroom tijdelijk op te slaan in plaats van direct te leveren, is in traditionele PPA's meestal niet toegestaan. De afnemer heeft direct recht op alle gecontracteerde stroom, conform de afspraken. Deze gebondenheid is ingebakken in de financieringslogica.

Banken en andere investeerders eisen een PPA omdat die leveringszekerheid biedt. Zonder gegarandeerde inkomstenstroom geen financiering, zonder financiering geen project. De PPA die het project mogelijk maakte, is daarmee tevens de structuur die nu veel producenten gevangen houdt. Veel zonne-energieprojecten staan onder water, nieuwe projecten komen steeds moeilijker van de grond. Bovendien vormt netcongestie, inmiddels een probleem op veel plekken in Nederland, een extra complicatie. Wie een batterij wil plaatsen om de businesscase te verbeteren, heeft vaak ook geen ruimte op het net om stroom af te nemen, waarmee ook die oplossing buiten bereik blijft.

De businesscase is niet verloren

De conclusie dat zon- en windenergieprojecten structureel verlieslatend zijn, is snel getrokken. Dat is onterecht. Wie de installatie uitschakelt op momenten dat stroom leveren geld kost, snel anticipeert op weerveranderingen en gelijktijdig op meerdere energiemarkten handelt, realiseert tot 30 tot 40 procent meer inkomsten dan een traditionele PPA oplevert. Niet omdat de zon meer schijnt of de wind harder waait, maar omdat de stroom op het juiste moment op de juiste markt wordt aangeboden.

Gelijktijdig handelen

De capture rate - de gemiddelde prijs die een producent daadwerkelijk ontvangt voor zijn stroom, afgezet tegen de gemiddelde marktprijs over een jaar - ligt voor zon en wind momenteel respectievelijk op zo'n 50 procent tot 80 procent. Wie actief optimaliseert, haalt daar een aanzienlijk groter deel van op, wat het verlies aan inkomsten door perioden van overaanbod compenseert. Dat vraagt echter wel om partijen die gespecialiseerd zijn in gelijktijdig handelen op alle relevante markten: zogenaamde optimizers. Voor bestaande projecten is de overstap naar zo'n constructie vaak lastig; de bank staat het niet toe, het contract voorziet er niet in, waarmee de producent alle marktrisico's zelf draagt. Bovendien zijn veel partijen die optimalisatie aanbieden relatief klein en jong, wat de bereidheid van banken om op hun dienstverlening te vertrouwen verder beperkt. Dat neemt niet weg dat de oplossing voorhanden is.

De Balanz PPA: gegarandeerde opbrengst, extra inkomsten

De energiemarkt staat op een kruispunt dat doet denken aan de beginjaren van de Nederlandse hausse in zon en wind. Projecten werden niet gebouwd zonder een PPA die onzekere marktinkomsten structureerde. Nu, ruim tien jaar later, tekent zich opnieuw hetzelfde patroon af. Wind-op-zee-projecten komen niet van de grond omdat de PPA niet rondkomt. Zonne-energieproducenten zitten vast in contracten die niet meer van deze tijd zijn. De contractvormen die de markt groot hebben gemaakt, sluiten niet meer aan op de realiteit van vandaag. De vraag is niet of er een nieuw type PPA nodig is, maar hoe die eruit moet zien. Balanz ontwikkelde daarvoor een nieuw type PPA.

Vloergarantie

De Balanz PPA biedt producenten van groene stroom een financieel fundament - de marktopbrengst die RVO jaarlijks vaststelt als onderdeel van de SDE++-systematiek. Dat is niet het maximale wat een producent kan verdienen, maar wel het minimale. Die vloergarantie wordt financieel geborgd via de aandeelhouder van Balanz of via een bankgarantie. Daarmee wordt banken en andere investeerders de zekerheid geboden die zij nodig hebben om een hernieuwbaar energieproject te financieren, zonder dat de producent daar zijn bewegingsvrijheid voor hoeft op te geven.

Extra inkomsten

Waar subsidie-volgende PPA's stoppen bij het correctiebedrag, gaat Balanz verder. Via curtailment worden assets afgeschakeld op momenten dat stroom leveren geld kost, om bij gunstige prijzen weer te gaan leveren. Daarnaast wordt gelijktijdig op alle relevante energiemarkten gehandeld, van de day-ahead en intraday tot balanceringsmarkten en die voor onbalans en congestiesturing. Van elke euro die boven de gegarandeerde ondergrens wordt gerealiseerd, krijgt de producent 80 procent. Balanz deelt alleen mee in het resultaat als dat resultaat er daadwerkelijk is en heeft daarmee hetzelfde belang als de klant. Die gedeelde prikkel is ook van belang met het oog op de toekomst: wanneer nieuwe markten of producten ontstaan, hebben beide partijen er baat bij daar zo snel mogelijk op in te spelen. Dat voorkomt bijvoorbeeld de situatie waarin een producent wil investeren in nieuwe techniek om een nieuwe markt te kunnen bedienen, terwijl de optimizer daar zelf weinig van profiteert

Individuele assets

Om maximaal resultaat te behalen op steeds snellere en complexere energiemarkten, combineert Balanz diepgaande kennis van de energiemarkt met de handelsdiscipline uit de financiële wereld. Waar optimizers en traditionele energieleveranciers doorgaans handelen op basis van een gecombineerd portfolio - waarbij afwijkingen en storingen worden opgevangen door het totale portfolio - bouwt Balanz optimalisatie op vanuit individuele assets. Als balance responsible party (BRP) en congestion service provider (CSP) is Balanz actief op alle relevante markten en verantwoordelijk voor de sturing van elke aangesloten installatie afzonderlijk. De productie wordt per locatie voorspeld op basis van lokale meteorologische data en op secondeniveau aangestuurd. Dat maakt het mogelijk om direct te reageren op prijsbewegingen, onverwachte weersveranderingen en technische incidenten, en daarmee het verschil te maken tussen een gemiste en een benutte kans.

Continumonitoring en opvolging

Die individuele benadering vertaalt zich ook in de dagelijkse praktijk. Balanz monitort elke aangesloten installatie continu en beschikt over de contactgegevens van de servicepartijen van elk park. Constateert de handelstafel, die 24 uur per dag, zeven dagen per week bemand is, een storing of productieafwijking, dan wordt direct contact opgenomen met de verantwoordelijke partij. Zo wordt niet alleen het financiële rendement bewaakt, maar ook de technische beschikbaarheid van de installatie; een park dat stilstaat, produceert niet en verdient geen geld.

De markt van morgen

Schaal als voorwaarde

Nieuwe handelsproducten ontstaan, bestaande markten worden sneller en de rol van flexibiliteit in het energiesysteem neemt structureel toe. Wie daar als optimizer op wil inspelen, heeft schaal nodig - niet als doel op zich, maar als voorwaarde om kosten laag te houden en de kwaliteit van de optimalisatie op peil te houden. De grote investering zit in het bouwen van de software, modellen en handelssystemen; een volgende installatie toevoegen kost daarna relatief weinig. Hoe meer assets op hetzelfde platform draaien, hoe lager de kostprijs per project. Partijen die deze schaal niet bereiken, kunnen op den duur niet concurreren op zowel prijs als kwaliteit en zullen uiteindelijk uit de markt worden gedrukt of worden overgenomen.

Wie te laat is, mist de prijs

De prijzen op de energiemarkten bewegen continu en de dynamiek neemt alleen maar toe. Wie te laat reageert op een verandering, verkoopt zijn stroom tegen slechtere condities dan wie er als eerste bij is. Dat geldt op de day-ahead markt, maar nog veel meer op de intraday markt en de flexmarkten voor onbalans en congestie, waar prijzen per kwartier kunnen omslaan, en soms binnen dat kwartier. Een optimizer die dat voordeel structureel wil pakken, moet razendsnel handelen en anticiperen op basis van nauwkeurige lokale weersvoorspellingen, realtime data en geautomatiseerde beslissingen. Wie daarin achterblijft, laat geld liggen. Die noodzaak aan schaal en precisie drijft consolidatie onder optimizers. Uiteindelijk zullen een beperkt aantal partijen de markt bedienen met een grote portefeuille, lage kosten en hoge kwaliteit.

Windparken en batterijen

Balanz, opgericht in december 2025, ontwikkelt zich snel. Vijf maanden na de officiële start beheerde het bedrijf al circa 50 megawatt aan gecontracteerd vermogen. Voor eind 2026 wordt zo'n 100 megawatt voorzien. Naast zonneparken worden in de tweede helft van 2026 ook windparken aan de Balanz PPA toegevoegd. Energieopslag is de volgende logische stap. Batterijen zijn technisch veeleisender dan zonneparken of windturbines, zowel in aansturing als in de integratie met het handelssysteem. Tegelijk zijn ze onmisbaar: zonder opslag is een energiesysteem dat draait op fluctuerende productie en wisselende vraag niet in balans te houden. Elke nieuwe categorie vraagt om aanpassing van modellen en handelsstrategieën, maar brengt tegelijk nieuwe marktkansen met zich mee.

Volop kansen

De Balanz PPA biedt producenten van zon en wind wat de markt hen tot nu toe niet gaf. Gegarandeerde minimale inkomsten geven de zekerheid die nodig is om projecten te ontwikkelen, realiseren en exploiteren. De optimalisatie die daar bovenop komt, zorgt ervoor dat de inkomsten niet langer worden begrensd door wat een traditionele PPA toestaat, maar worden bepaald door hoe effectief er op de markt wordt gehandeld. Het ene jaar zal beter uitpakken dan het andere. Dat is onvermijdelijk. In de goede jaren wordt op deze wijze echter wel een buffer opgebouwd voor magere jaren, bijvoorbeeld die met extreem veel zon en weinig wind. Zo wordt een gezond rendement op hernieuwbare energieprojecten weer haalbaar.

Interesse?

Ontdek wat de Balanz PPA voor uw zonne- of windproject kan betekenen.

Neem contact met ons op

Bronnen

Meer informatie?

Balanz Energy
Gietijzerstraat 14, 3534 AV Utrecht
www.balanz-energy.com
[email protected]